नाना पाटेकर : संघर्षातून ‘नटसम्राट’पर्यंत! अभिनय, ‘नाम’ फाउंडेशन आणि शेतकऱ्यांसाठीचा अखेरपर्यंतचा प्रवास

नाना पाटेकर… नाव उच्चारलं की डोळ्यासमोर येतो तो दमदार आवाज, ती धारदार संवादफेक आणि पडद्यावर अक्षरशः जिवंत होणारा कलाकार!
पण नाना पाटेकर यांची कहाणी केवळ एका अभिनेत्याची नाही… ही कहाणी आहे संघर्षातून उभ्या राहिलेल्या एका कलाकाराची आणि प्रसिद्धीच्या शिखरावर पोहोचल्यानंतरही मातीशी नातं कायम ठेवणाऱ्या माणसाची!
विश्वनाथ दिनकर पाटेकर… म्हणजेच नाना पाटेकर.
१ जानेवारी १९५१ रोजी महाराष्ट्रातील मुरुड-जंजिरा येथे त्यांचा जन्म झाला. घरची आर्थिक परिस्थिती अत्यंत कठीण होती. वयाच्या अवघ्या १३व्या वर्षी त्यांनी कामाला सुरुवात केली. चित्रपटांची पोस्टर्स रंगवण्याचं काम करत ते दरमहा अवघे ३५ रुपये कमवत होते. शिक्षणानंतर रंगभूमीशी त्यांचा संबंध जोडला आणि अभिनयाची खरी जडणघडण तिथेच झाली.
यानंतर १९७८ मध्ये ‘गमन’ या चित्रपटातून त्यांचा सिनेसृष्टीतील प्रवास सुरू झाला.
पुढे ‘सलाम बॉम्बे!’, ‘परिंदा’, ‘अंगार’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘वेलकम’ आणि मराठीतील ‘नटसम्राट’ अशा अनेक चित्रपटांमधून त्यांनी वेगवेगळ्या भूमिका साकारल्या.
‘परिंदा’मधील अण्णा असो, ‘क्रांतिवीर’मधील प्रताप नारायण तिलक असो किंवा ‘वेलकम’मधील उदय शेट्टी… नाना पाटेकरांनी प्रत्येक भूमिकेला स्वतःची एक वेगळी छाप दिली.
अभिनयासाठी त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, चार फिल्मफेअर पुरस्कार आणि २०१३ मध्ये पद्मश्रीसारखा देशाचा मोठा नागरी सन्मान मिळाला. त्यांनी दिग्दर्शक म्हणून ‘प्रहार: द फायनल अटॅक’ हा चित्रपटही केला.
पण नाना पाटेकरांचा खरा वेगळेपणा पडद्याबाहेर दिसला…
शेतकऱ्यांच्या वेदना त्यांनी केवळ ऐकल्या नाहीत, तर त्या स्वतःच्या मानल्या.
२०१५ मध्ये अभिनेता मकरंद अनासपुरे यांच्या सोबत त्यांनी *‘नाम फाउंडेशन’*ची सुरुवात केली. दुष्काळ, पाणीटंचाई आणि शेतकरी आत्महत्यांनी त्रस्त कुटुंबांना मदत करण्यापासून सुरू झालेलं हे काम पुढे जलसंधारण आणि ग्रामीण विकासाच्या मोठ्या चळवळीत रूपांतरित झालं.
नाम फाउंडेशनने शेतकरी कुटुंबांना आर्थिक आणि मानसिक आधार देण्यासोबतच नदी पुनरुज्जीवन, नाला-ओढा खोलीकरण, पाझर तलाव, कालवे, जलसंधारण, शेती आणि शिक्षण अशा विविध क्षेत्रांत काम केलं.
संस्थेच्या माहितीनुसार, तिच्या कामामुळे महाराष्ट्रातील २१८७ गावांवर परिणाम झाला असून १९८ नद्यांच्या पुनरुज्जीवनाचे काम करण्यात आलं आहे.
म्हणजेच…
पडद्यावर त्यांनी व्यवस्था, अन्याय आणि माणसाच्या संघर्षाला आवाज दिला; आणि पडद्याबाहेर त्यांनी शेतकऱ्यांच्या आयुष्यात पाण्याचा आणि आशेचा मार्ग शोधण्याचा प्रयत्न केला.
आज नाना पाटेकर आपल्यात नाहीत…
पण त्यांचा आवाज, त्यांच्या भूमिका, त्यांचा संघर्ष आणि ‘माणूस म्हणून माणसाच्या पाठीशी उभं राहण्याचा’ त्यांचा वारसा कायम राहणार आहे.
नाना पाटेकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली!
स्टोरीसाठी मुख्य स्क्रीन टेक्स्ट:
“कलाकार गेला… पण माणुसकीचा वारसा ठेवून गेला!”

https://youtu.be/HiuQjp_JGeEE